غربالگری سرطان روده بزرگ: از چه سنی و با چه روشی؟
راهنماهای معتبر دربارهٔ سن شروع غربالگری سرطان روده بزرگ یکسان نیستند. این مقاله اختلاف آن‌ها را می‌گوید، تفاوت غربالگری با بررسی نشانه را توضیح می‌دهد و می‌گوید چرا سابقهٔ خانوادگی زمان شروع را عوض می‌کند. تصمیم برای شما بسته به خطر فردی است.
غربالگری یعنی چه؟
غربالگری یعنی بررسی آدم‌هایی که نشانه‌ای ندارند، به این امید که مشکل پیش از نشانه پیدا شود. در روده بزرگ این کار حتی می‌تواند پولیپ را پیش از سرطان شدن پیدا کند. این با «بررسی برای نشانه» فرق دارد. اگر خون در مدفوع دیده‌اید یا عادت دستشویی‌تان ماه‌هاست عوض شده، با نشانه به پزشک مراجعه می‌کنید و بحث غربالگری نیست؛ باید بررسی شوید و منتظر رسیدن به سنی مشخص نمانید. این‌ها را در نشانه‌های خطر فوری ببینید.
سن شروع: راهنماها یک‌صدا نیستند
این بخش را با دقت بخوانید، چون اگر کسی بگوید «سن غربالگری فلان است»، همیشه تصویر کامل را نمی‌دهد.
- USPSTF (آمریکا): غربالگری را از ۴۵ تا ۷۵ سالگی توصیه می‌کند. برای ۵۰ تا ۷۵ سال نمرهٔ A و برای ۴۵ تا ۴۹ سال نمرهٔ B (توصیهٔ ضعیف‌تر از A ولی همچنان توصیه). برای ۷۶ تا ۸۵ سال تصمیم موردی است. برای ۸۶ سال به بالا شواهد کافی نیست و سود آن بعید است.
- انجمن سرطان آمریکا: از ۴۵ سالگی برای افراد با خطر متوسط. تا ۷۵ سالگی برای سالمندان با امید به زندگی بالاتر از ده سال؛ ۷۶ تا ۸۵ سال بر اساس وضع و ترجیح فرد؛ و بعد از ۸۵ توقف.
- ACG (کالج گوارش آمریکا، ۲۰۲۱): برای ۵۰ تا ۷۵ سال «توصیه» می‌کند ولی برای ۴۵ تا ۴۹ سال فقط «پیشنهاد» می‌کند، یعنی نظر ملایم‌تر.
- WHO: در صفحهٔ حقایق خود سن مشخصی برای شروع غربالگری نمی‌دهد. می‌گوید بیماری بیشتر افراد بالای ۵۰ سال را درگیر می‌کند و خطر پس از این سن به‌طور محسوسی بالا می‌رود، و در بعضی نقاط بار بیماری در ۳۰ تا ۵۰ سالگی هم رو به افزایش است. غربالگری را وقتی برنامهٔ سازمان‌یافته هست مؤثرترین راه کشف می‌داند.
- برنامهٔ ملی انگلستان (NHS): از ۵۰ تا ۷۴ سالگی هر دو سال یک بسته آزمایش مدفوع به خانه می‌فرستد.
پس «۴۵» و «۵۰» هر دو در راهنماهای معتبر دیده می‌شوند. دلیلش تفاوت در شرایط کشورها و در قوت شواهد برای سنین ۴۵ تا ۴۹ است. اینکه برای شما از چه سنی مناسب است، به خطر فردیتان بستگی دارد، و تعیینش با پزشک است. این راهنماها برای کشوری دیگر نوشته شده‌اند و برای ایران لازم است پزشک تصمیم بگیرد.
خطر متوسط یعنی چه؟
انجمن سرطان آمریکا خطر متوسط را این‌طور تعریف می‌کند: بدون سابقهٔ شخصی سرطان روده بزرگ یا پولیپ‌های خاص، بدون سابقهٔ خانوادگی سرطان روده بزرگ، بدون بیماری التهابی روده (کرون یا کولیت)، بدون سندرم‌های ارثی مثل لینچ و پولیپوز، و بدون پرتودرمانی قبلی ناحیهٔ شکم و لگن. اگر هر کدام را دارید، جدول بالا برای شما نیست.
سابقهٔ خانوادگی زمان شروع را جلو می‌اندازد
انجمن سرطان آمریکا می‌گوید افراد پرخطر ممکن است زودتر یا بیشتر بررسی شوند، و زمان شروع به این بستگی دارد که کدام خویشاوند و در چه سنی مبتلا شده. خلاصهٔ بیمارانهٔ ACG برای کسی که خویشاوند درجه یک (پدر، مادر، خواهر، برادر یا فرزند) مبتلا به سرطان یا پولیپ پیشرفته پیش از ۶۰ سالگی دارد یا دو خویشاوند درجه یک مبتلا دارد، پیشنهاد می‌کند کولونوسکوپی از ۴۰ سالگی یا ده سال پیش از سنِ جوان‌ترین مبتلا، هر کدام زودتر، شروع شود. جزئیات دقیق را پزشک بر اساس نسخهٔ کامل راهنما تعیین می‌کند. بیماران التهابی روده و سندرم‌های ارثی هم برنامهٔ جدا دارند. اگر خانواده‌تان چنین سابقه‌ای دارد، سن و نسبت فرد مبتلا را بنویسید و به پزشک بگویید.
با چه آزمایشی؟
USPSTF، انجمن سرطان آمریکا و ACG بر روش‌های مشترکی تأکید می‌کنند:
- آزمایش مدفوع در خانه، مثل آزمایش ایمنی‌شیمیایی مدفوع (FIT)، که معمولاً سالانه است و آمادگی روده ندارد.
- کولونوسکوپی، که به‌طور معمول هر ده سال یک‌بار است و نیاز به آمادگی روده دارد. راهنمای آمادگی را ببینید.
- گزینه‌های دیگر مثل سیگموئیدوسکوپی، سی‌تی کولونوگرافی و آزمایش دی‌ان‌ای مدفوع در برخی راهنماها هستند.
ACG می‌گوید بهترین آزمایش، آزمایشی است که پذیرفته شود و انجام شود. هر آزمایش غیرکولونوسکوپی که مثبت شود، باید با کولونوسکوپی دنبال شود. NHS هم می‌گوید خون در آزمایش مدفوع لزوماً سرطان نیست و علت‌های شایع‌تر و ساده‌تری مثل شقاق مقعد و پولیپ دارد، ولی باید با کولونوسکوپی روشن شود.
انتخاب روش با شماست و با مشورت پزشک. بعضی مردم کولونوسکوپی را می‌پسندند چون نتیجه و درمان پولیپ همان‌جا هم هست، و بعضی به‌خاطر راحتی، آزمایش خانگی را.
نگرانی‌های رایج
- «اگر نشانه ندارم لازم نیست.» غربالگری دقیقاً برای کسانی است که نشانه ندارند. WHO می‌گوید بیماری در مراحل اولیه اغلب نشانه‌ای ندارد یا نشانهٔ خفیف دارد.
- «کولونوسکوپی خطرناک است.» NIDDK می‌گوید خون‌ریزی و سوراخ شدن روده نادر اما ممکن است. NIDDK از یک مطالعهٔ غربالگری می‌گوید سوراخ شدن در حدود ۳ و خون‌ریزی در حدود ۱۵ مورد از هر ۱۰٬۰۰۰ کولونوسکوپی رخ داده است. دربارهٔ خطر خودتان با پزشک صحبت کنید.
- «بعد از ۷۵ چه؟» USPSTF و انجمن سرطان آمریکا برای ۷۶ تا ۸۵ می‌گویند تصمیم باید موردی باشد. برای سالمندی که فرزندش نوبت می‌گیرد، سلامت کلی و سابقهٔ بررسی‌های قبلی مهم‌تر از سن است.
نشانه یعنی غربالگری نیست
NHS نشانه‌های اصلی را این‌طور فهرست می‌کند: تغییر در مدفوع یا عادت دستشویی، خون در مدفوع یا خون‌ریزی از مقعد، درد یا نفخ شکم، کاهش وزن بی‌دلیل، خستگی. و می‌گوید بیشتر کسانی که این‌ها را دارند سرطان ندارند، ولی باید بررسی شوند. اگر هر کدام را دارید، سن شما هرچه باشد، نوبت بگیرید. نیاز به رسیدن به «سن غربالگری» ندارد.
خلاصه
- غربالگری برای افراد بدون نشانه است؛ نشانه یعنی مراجعه، نه انتظار.
- راهنماها برای سن شروع (۴۵ یا ۵۰) اختلاف دارند و سن مناسب شما بسته به خطر فردی است، پس با پزشک تعیینش کنید.
- اگر در خانواده سرطان روده یا پولیپ پیشرفته بوده، سن و نسبت فرد را به پزشک بگویید.
- آزمایش خانگی یا کولونوسکوپی؛ هر کدام که انجام شود بهتر از هیچ‌کدام است، و مثبت شدن آزمایش خانگی یعنی کولونوسکوپی.