راهنمای بیمار

با نشانه می‌آیید، نه با نام بیماری

بیشتر کسانی که برای مشکل گوارشی نوبت می‌گیرند، اسم بیماری‌شان را نمی‌دانند. می‌دانند که بعد از غذا می‌سوزند، شکمشان باد می‌کند، یا چند ماه است روده‌شان سر جایش نیست. همین کافی است. ویزیت گوارش از شرح شما شروع می‌شود، و هرچه این شرح روشن‌تر باشد، پزشک سریع‌تر به علت نزدیک می‌شود.

MedlinePlus پیشنهاد می‌کند پیش از ویزیت چند چیز را روی کاغذ بیاورید و در اتاق پزشک همه را از حافظه بیرون نکشید. گوارش هم از این قاعده جدا نیست.

چه چیزهایی را یادداشت کنید؟

• نشانه‌ها. هر نشانه کی شروع شد، چه چیزی آن را بدتر می‌کند و چه چیزی کمی آرام. MedlinePlus همین سه چیز را می‌خواهد. اگر نشانه‌تان با خوردن یا با دستشویی رفتن ربط دارد، همان را بنویسید. برگهٔ ثبت نشانه برای همین کار است.
• عادت‌های غذایی. NIDDK می‌گوید در شرح حال از شما می‌پرسند چه می‌خورید. لازم نیست دقیق باشد؛ «بیشتر شب‌ها دیر شام می‌خورم» هم اطلاعات است.
• همهٔ داروها. نسخه‌ای، بدون نسخه، گیاهی، ویتامین و مکمل. MedlinePlus می‌گوید فهرست دارو و آلرژی‌ها را همراه ببرید. اگر نام دارو را یادتان نیست، جعبه یا عکس نسخه کافی است. مسکن و داروی خواب هم حساب است، چون بعضی داروها معده را اذیت می‌کنند.
• سابقهٔ خانوادگی. NIDDK در بررسی مشکلات روده می‌پرسد کسی در خانواده سلیاک، بیماری التهابی روده یا سرطان روده بزرگ داشته است یا نه. اگر می‌دانید، سن آن فرد را هم بنویسید.
• اتفاق‌های اخیر. عفونت یا اسهال شدید، سفر، یا دوره‌ای پراسترس درست پیش از شروع مشکل. NIDDK این‌ها را هم در شرح حال می‌آورد.
• جواب‌های قبلی. آزمایش خون یا مدفوع، سونوگرافی، و گزارش آندوسکوپی یا کولونوسکوپی اگر قبلاً انجام داده‌اید. عکس گوشی هم قبول است.
• پرسش‌هایتان. هرچه نگرانتان کرده، حتی اگر به نظرتان احمقانه است.

دربارهٔ نشانه‌های هشداردهنده

NIDDK بین نشانه‌هایی که ممکن است به مشکل دیگری اشاره کنند، کم‌خونی، خون‌ریزی از مقعد، مدفوع خونی یا سیاه، و کاهش وزن را نام می‌برد. اگر هر کدام را دارید، همان اول به پزشک بگویید و آخر ویزیت نگذارید. خیلی از این نشانه‌ها علت خطرناکی ندارند، ولی باید دیده شوند. فهرست کامل‌تر در نشانه‌های خطر فوری آمده است.

یک همراه ببرید

MedlinePlus پیشنهاد می‌کند دوستی یا یکی از خانواده را همراه ببرید تا یادداشت بردارد. وقتی دربارهٔ مدفوع، خون‌ریزی یا چیزهای شخصی حرف می‌زنید، شاید ترجیح دهید تنها باشید؛ این هم اشکالی ندارد. اگر مترجم لازم دارید، پیشاپیش بپرسید امکانش هست یا نه. برای سالمندی که فرزندش نوبت گرفته، همراه بودن فرزند معمولاً کمک بزرگی است: او می‌تواند فهرست داروها را کامل کند و توضیح‌ها را بشنود.

در اتاق ویزیت

• راست‌گو باشید، حتی دربارهٔ سیگار، الکل یا غذایی که می‌دانید خوب نیست. MedlinePlus تأکید می‌کند پزشک برای کمک کردن باید تصویر درست داشته باشد، نه تصویری که فکر می‌کنید دوست دارد بشنود.
• اگر چیزی را نفهمیدید، دوباره بپرسید. می‌توانید دستور را کتبی بخواهید.
• بپرسید جواب آزمایش‌ها را از چه راهی و کی می‌گیرید، و اگر بدتر شدید با چه کسی تماس بگیرید.
• داروهای همیشگی‌تان را خودتان کم یا قطع نکنید. فهرستشان را نشان بدهید تا پزشک تصمیم بگیرد.

آزمایش یا آندوسکوپی همیشه لازم نیست

خیلی‌ها می‌ترسند که ویزیت اول یعنی آندوسکوپی. این‌طور نیست. NIDDK می‌نویسد برای مشکلی مثل روده تحریک‌پذیر در بیشتر موارد برای تشخیص آزمایش خاصی لازم نمی‌شود. آزمایش خون یا مدفوع و گاهی بررسی‌های دیگر بسته به شرح حال و معاینه پیشنهاد می‌شود تا علت‌های دیگر کنار برود. NHS هم می‌گوید پزشک ممکن است شکم را معاینه کند و آزمایش خون یا مدفوع بخواهد. اگر بررسی بیشتری لازم شد، پزشک دلیلش را توضیح می‌دهد و تصمیم با گفت‌وگوی شما دو نفر است.

وقتی نمی‌توانید منتظر نوبت بمانید

اگر نشانهٔ خطر دارید، به نوبت عادی تکیه نکنید. فهرست نشانه‌های فوری را بخوانید و در صورت لزوم با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.

چرا یادداشت؟

مشکل گوارشی معمولاً مثل تب نیست که یک روز بالا برود و پایین بیاید. می‌آید و می‌رود، گاهی بعد از غذا، گاهی بی‌دلیل. در ویزیت هم کمتر کسی یادش می‌ماند «سه‌شنبهٔ هفتهٔ پیش» چه خورده بود. یک برگ ساده این فاصله را پر می‌کند.

NHS در توضیح بررسی روده تحریک‌پذیر می‌گوید نشانه‌هایتان را از قبل بنویسید تا یادتان نرود، و مواردی را که پزشک می‌پرسد برمی‌شمارد: چه نشانه‌ای دارید، می‌آید و می‌رود یا ثابت است، کی پیش می‌آید (مثلاً بعد از خوردن چیزی)، و چند وقت است. MedlinePlus هم پیشنهاد می‌کند بنویسید هر نشانه کی شروع شد و چه چیزی آن را بهتر یا بدتر می‌کند.

چه چیزی بنویسید؟

برای هر روز، یک سطر کوتاه کافی است:

• نشانه. چه بود (سوزش، نفخ، دل‌پیچه، حالت تهوع، یبوست، اسهال)، کی، و چقدر آزاردهنده بود. یک عدد از یک تا ده برای شدت کافی است.
• غذا و نوشیدنی. هر وعده را در حد «برنج و خورش» یا «ساندویچ و نوشابه» بنویسید. ساعتش هم مهم است، مخصوصاً شام.
• دستشویی. چند بار رفتید، شکل مدفوع سفت بود یا شل، و آیا خون یا رنگ غیرعادی دیدید. این‌ها را پزشک بدون شرمندگی می‌شنود و برایش اطلاعات مهمی است.
• داروها. هر دارویی را که خوردید، از جمله مسکن و داروی بی‌نسخه، و ساعتش.
• چیزهای دیگر. خواب بد، روز پراسترس، سفر، یا اینکه خانم‌ها در چه روزی از چرخه بودند. NIDDK در شرح حال از اتفاق‌های پراسترس و عفونت‌های اخیر هم می‌پرسد.

لازم نیست دقیق یا زیبا باشد. دفترچهٔ کوچک یا یادداشت گوشی هر دو خوب‌اند.

چند روز کافی است؟

یک تا دو هفته برای شروع کافی است. اگر نشانه‌تان ماهانه برمی‌گردد، ثبت یک دوره کامل مفیدتر است. نیازی نیست پیش از ویزیت صبر کنید. اگر نوبت نزدیک است، همان چند روز را بنویسید و بگویید «تازه شروع کرده‌ام».

چه الگوهایی را دنبال کنید؟

وقتی برگه را مرور می‌کنید، این پرسش‌ها را از خودتان بپرسید:

• نشانه معمولاً چند ساعت بعد از چه وعده‌ای می‌آید؟
• با دستشویی رفتن بهتر می‌شود یا نه؟ NIDDK درد شکم همراه با تغییر در دفعات یا شکل مدفوع را از نشانه‌های روده تحریک‌پذیر می‌داند.
• شب‌ها یا موقع دراز کشیدن بدتر می‌شود؟ NIDDK برای ریفلاکس شبانه می‌گوید غذا را دست‌کم چند ساعت پیش از خواب تمام کنید، و همین الگو را در یادداشت می‌شود دید.
• آیا چیزی که فکر می‌کردید مقصر است، واقعاً هر بار نشانه می‌آورد؟

نتیجه‌گیری با شماست، ولی قضاوت نهایی با پزشک. یک یادداشت دو هفته‌ای علت را اثبات نمی‌کند، فقط بحث را از حدس به داده می‌برد.

مراقب یک چیز باشید

یادداشت‌برداری برای روشن شدن کار است، نه برای ترس. اگر دیدید هر وعده را با اضطراب ثبت می‌کنید یا بیشتر غذاها را بی‌دلیل از برنامه‌تان حذف کرده‌اید، برگه را کنار بگذارید و با پزشک صحبت کنید. NIDDK می‌گوید برنامهٔ غذایی را بهتر است با راهنمایی پزشک یا متخصص تغذیه عوض کنید و این تغییرها هفته‌ها طول می‌کشد تا اثرشان معلوم شود. حذف سلیقه‌ای غذاها، بدون راهنما، ممکن است شما را بی‌دلیل محدود کند.

برگه را کجا ببرید؟

همراه ویزیت ببرید و از اول نشان دهید. اگر مجبورید خلاصه کنید، این سه خط را بگویید: از کی، چه الگویی، و چه چیزی تغییرش می‌دهد. باقی را پزشک می‌پرسد.

بدون یادداشت هم بیایید

اگر هیچ‌چیز ننوشته‌اید، منتظر نمانید. مهم این است که بیایید. نشانه‌های خطری مثل خون در مدفوع، مدفوع سیاه و قیری یا کاهش وزن بی‌دلیل را در فهرست نشانه‌های فوری ببینید و برای هیچ‌کدام برگه پر نکنید؛ به پزشک خبر بدهید.

اول این را بدانید

این نوشته راهنمای کلی است، نه دستور آمادگی شما. هر مرکزی که آندوسکوپی را انجام می‌دهد، برگهٔ آمادگی خودش را دارد: ساعت ناشتایی، نوع بی‌حسی، و توضیح دربارهٔ داروها. اگر این راهنما با برگهٔ مرکز یا حرف پزشک‌تان فرق دارد، دستور مرکز و پزشک را انجام دهید. هر پرسشی هم داشتید، پیش از روز آندوسکوپی از همان‌جا بپرسید.

آندوسکوپی فوقانی چیست؟

NIDDK آن را این‌طور توصیف می‌کند: لولهٔ نرم و انعطاف‌پذیر با دوربین کوچک که مری، معده و ابتدای روده کوچک را از داخل نشان می‌دهد. NHS هم مثال می‌زند که برای علت‌یابی سوزش یا سوءهاضمه، مشکل در بلع، درد معده و گاهی استفراغ خونی انجام می‌شود. در آن می‌توان از بافت نمونه برداشت (بیوپسی) و بعضی مشکلات را هم درمان کرد. همه به آندوسکوپی نیاز ندارند؛ پزشک وقتی آن را می‌خواهد که پاسخ این بررسی به تصمیم درمان کمک کند.

پیش از روز آندوسکوپی

• سابقه و داروها را بگویید. NIDDK می‌گوید به پزشک سابقهٔ بیماری، آلرژی و نشانه‌هایتان را بگویید و فهرست همهٔ داروها، ویتامین‌ها و مکمل‌ها را بدهید. به‌ویژه از مسکن‌ها، داروهای رقیق‌کنندهٔ خون و آهن بگویید.
• داروهای رقیق‌کنندهٔ خون و داروهای دیابت. تصمیم دربارهٔ این‌ها با پزشک است. پیش از روز آندوسکوپی حتماً با پزشک یا مرکز انجام‌دهنده هماهنگ کنید و از پیش خودتان چیزی را قطع یا کم نکنید. NIDDK می‌نویسد بیشتر داروها معمولاً ادامه پیدا می‌کنند ولی برای بعضی ممکن است تغییر موقت لازم شود، و NHS می‌گوید دستور بیمارستان دربارهٔ داروها را دنبال کنید. اینکه برای شما کدام دارو چه حکمی دارد، فقط پزشک و مرکز می‌گویند.
• ناشتایی. معمولاً چند ساعت پیش از آندوسکوپی نباید چیزی بخورید و نوشیدن هم محدود می‌شود. مدت دقیق را مرکز تعیین می‌کند، پس همان را رعایت کنید.
• همراه. اگر آرام‌بخش می‌گیرید، NHS می‌گوید باید کسی شما را به خانه برساند و تا ۲۴ ساعت کنارتان بماند. NIDDK هم می‌گوید بعد از آن نمی‌توانید رانندگی کنید. همراه را از پیش هماهنگ کنید.
• بارداری. NHS می‌گوید اگر باردارید، به مرکز خبر بدهید.

چه حسی دارد؟

NIDDK می‌گوید معمولاً چند دقیقه تا کمتر از نیم ساعت طول می‌کشد و روی پهلو می‌خوابید. برای کم شدن حالت تهوع ممکن است اسپری یا مایع حلق داده شود، و معمولاً از راه رگ آرام‌بخش می‌دهند. خیلی‌ها می‌خوابند و چیزی یادشان نمی‌ماند، و بعضی کسان بدون آرام‌بخش انجام می‌دهند. لوله به تنفس شما لطمه نمی‌زند. هوایی که به معده می‌دهند ممکن است حس پری ایجاد کند. اگر ناراحتید، همان لحظه علامت بدهید.

«بی‌حسی»، «آرام‌بخش» و «بیهوشی» یک چیز نیستند. این که مرکزتان کدام را به‌کار می‌برد، پیش از روز آندوسکوپی بپرسید.

بعد از آندوسکوپی

• NIDDK می‌گوید معمولاً حدود یک ساعت استراحت لازم است. نفخ، تهوع یا گلوی گرفته چند ساعتی می‌ماند و بعد می‌گذرد.
• NHS می‌گوید پس از اسپری حلق، یک ساعت چیزی نخورید و ننوشید. تا ۲۴ ساعت بعد از آرام‌بخش، الکل، رانندگی، کار با ماشین و امضای کاغذ مهم را کنار بگذارید.
• جواب بعضی بخش‌ها همان روز گفته می‌شود. جواب بیوپسی ممکن است چند روز یا بیشتر طول بکشد. بپرسید چطور و کی به آن می‌رسید.
• دستور مکتوب مرکز را بخوانید و نگه دارید.

عوارض و نشانه‌های هشدار

NIDDK خطر کلی را کم می‌داند. عوارض نادر ولی ممکن: واکنش به آرام‌بخش، خون‌ریزی و سوراخ شدن دیواره. بیشتر خون‌ریزی‌ها کم‌اند و خودبه‌خود بند می‌آیند. اگر بعد از آندوسکوپی هر کدام از این‌ها پیش آمد، منتظر نمانید و با مرکز یا اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید:

• تنگی نفس
• بدتر شدن درد گلو یا مشکل در قورت دادن
• استفراغ، به‌خصوص با خون یا شبیه تفالهٔ قهوه
• درد سینه یا شکم که بدتر می‌شود
• مدفوع قیری و سیاه یا خونی
• تب، یا احساس گرما و لرز

NHS هم برای تب و احساس لرز تماس با مرکز را پیشنهاد می‌کند، و برای استفراغ مداوم، استفراغ خونی، تنگی نفس و درد شدید سینه یا شکم اورژانس را پیشنهاد می‌کند. خودتان رانندگی نکنید.

اگر می‌ترسید

ترس طبیعی است. خیلی‌ها می‌گویند خودِ آندوسکوپی از انتظارش راحت‌تر بود. نگرانی‌تان را با مرکز در میان بگذارید. می‌توانید بپرسید چه چیزی را حس می‌کنید، چه کسی کنارتان است و اگر ناراحت شدید چه کار کنید.

اول این را بدانید

برای کولونوسکوپی، از همه‌جا مهم‌تر دستور مرکز انجام‌دهنده است. رژیم غذایی روزهای پیش، نوع و ساعت مصرف داروی پاک‌کنندهٔ روده و ساعت قطع نوشیدنی، از مرکزی به مرکز دیگر فرق می‌کند. این راهنما برای فهمیدن کلیات است. اگر با برگهٔ مرکز یا حرف پزشکتان فرق داشت، همان را دنبال کنید. NHS هم تأکید می‌کند داروی پاک‌کننده را دقیقاً طبق دستور بیمارستان بخورید وگرنه ممکن است آزمایش انجام نشود.

کولونوسکوپی برای چیست؟

لولهٔ نرم و باریکی با دوربین، داخل راست‌روده و روده بزرگ را نشان می‌دهد. NHS و NIDDK برای این موارد می‌گویند: خون‌ریزی از مقعد یا خون در مدفوع، اسهال یا یبوست پایدار، درد شکم، کاهش وزن یا خستگی بی‌دلیل، و بررسی پولیپ، کرون یا سرطان روده. NIDDK می‌گوید برای غربالگری هم به‌کار می‌رود. اگر پولیپ دیده شود، معمولاً همان‌جا برداشته می‌شود و بیمار چیزی حس نمی‌کند. لازم نیست هر کسی با مشکل روده کولونوسکوپی کند؛ پزشک بر اساس نشانه و سابقه تصمیم می‌گیرد.

بخش سخت: آمادگی روده

برای دیدن دیوارهٔ روده، باید خالی و تمیز باشد. NIDDK و NHS هر دو همین را می‌گویند:

• رژیم روزهای قبل. NIDDK می‌گوید ممکن است چند روز پیش، غذاهای پرفیبر مثل غلات کامل، سبزی خام، حبوبات و مغزها را کنار بگذارید. بعد یک روز یا بیشتر رژیم مایعات شفاف، مثل آب، آبگوشت صاف، آب‌میوهٔ بدون تفاله و چای یا قهوهٔ بدون شیر. نوشیدنی قرمز یا بنفش و شیر یا خامه معمولاً ممنوع است. فهرست دقیق را مرکز می‌دهد.
• داروی پاک‌کنندهٔ روده. معمولاً شب قبل و صبح روز کار مصرف می‌شود و اسهال می‌آورد. NHS می‌گوید چند ساعت بعد از دور اول اسهال شروع می‌شود، پس نزدیک دستشویی بمانید. NIDDK می‌گوید تمام کردن آن اهمیت دارد. اگر عوارضی مثل تهوع شدید مانع شد، با مرکز یا پزشک تماس بگیرید و آن را رها نکنید.
• ناشتایی و ساعت قطع نوشیدنی. مرکز ساعت را می‌گوید. رعایتش آزمایش را سالم نگه می‌دارد.

یک راه ساده: نوشیدنی‌های شفاف را از پیش تهیه کنید و آن روز برنامهٔ بیرون از خانه نگذارید.

داروهای دیابت و رقیق‌کنندهٔ خون

این بخش را به‌خصوص جدی بگیرید. هیچ‌کدام از این دو منبع دستور همگانی دربارهٔ داروهای دیابت و رقیق‌کنندهٔ خون نمی‌دهند و برای این داروها می‌گویند از پزشک یا بیمارستان بپرسید. پس:

• اگر دیابت دارید، یا داروی رقیق‌کنندهٔ خون مصرف می‌کنید، یا هر داروی قلبی یا هر داروی مهم دیگر، پیش از شروع آمادگی با پزشکتان یا مرکز انجام‌دهنده هماهنگ کنید. همین‌طور اگر بیماری کلیه یا نارسایی قلب دارید یا قرص آهن می‌خورید.
• خودتان چیزی را قطع، کم یا زیاد نکنید. تصمیم دربارهٔ هر دارو با پزشک است.
• فهرست همهٔ داروها و مکمل‌ها را همراه ببرید.

بی‌دردی و همراه

NHS می‌گوید آزمایش نباید دردناک باشد، و اگر درد داشتید به کادر بگویید. بسته به مرکز، گزینه‌هایی مثل مسکن، آرام‌بخش یا گاز مخصوص وجود دارد و همهٔ مراکز همه را ندارند. NIDDK می‌گوید از راه رگ دارو می‌دهند که درد نداشته باشید. اگر آرام‌بخش بگیرید، باید کسی شما را به خانه برساند. NHS می‌گوید تا ۲۴ ساعت رانندگی نکنید. همراه را از پیش هماهنگ کنید و اگر باردار هستید، NHS می‌گوید مرکز را مطلع کنید.

بعد از کولونوسکوپی

• نفخ و دل‌پیچهٔ سبک تا چند ساعت عادی است. NHS می‌گوید ۲ تا ۳ ساعت.
• NIDDK می‌گوید بیشتر آدم‌ها فردا رژیم عادی را شروع می‌کنند. خون کم از مقعد بعد از برداشتن پولیپ یا نمونه‌برداری ممکن است. NHS می‌گوید ممکن است یکی دو روز بماند.
• پزشک می‌تواند یافته‌ها را پس از بیداری توضیح بدهد و شما می‌توانید همراهتان را هم دعوت کنید. جواب نمونه‌ها معمولاً بعداً می‌رسد؛ بپرسید کی و چطور.
• دستور مکتوب مرکز را نگه دارید.

نشانه‌هایی که صبر ندارند

NIDDK خطر عوارض را کم می‌داند ولی می‌گوید خون‌ریزی و سوراخ شدن روده نادر ولی ممکن‌اند، و خون‌ریزی دیررس تا دو هفته بعد هم پیش می‌آید. اگر این‌ها را دیدید، فوراً با مرکز یا اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید:

• درد شدید شکم
• تب یا لرز
• خون‌ریزی زیاد یا بند نیامدن خون از مقعد
• مدفوع خونی که بهتر نمی‌شود
• سرگیجه یا ضعف
• استفراغی که نمی‌توانید مهارش کنید، یا درد سینه

خودتان رانندگی نکنید. داروهایتان را با خود ببرید.

اگر خجالت می‌کشید

کادری که کولونوسکوپی انجام می‌دهد، هر روز این کار را می‌کند. آنچه برای شما شرمنده‌کننده است، برای آن‌ها کار روزمره است. اگر نگران آمادگی یا چیز دیگری هستید، پیش از روز کار با مرکز تماس بگیرید و بپرسید.

یک رژیم برای همه وجود ندارد

از هر کسی بپرسید «چه بخورم؟» جوابی می‌شنوید. حقیقت کمی ساده‌تر و کمی ناامیدکننده‌تر است: آنچه برای یک نفر مشکل می‌سازد، برای دیگری بی‌اثر است. NIDDK در توضیح ریفلاکس می‌نویسد محرک‌ها از آدمی به آدم دیگر فرق می‌کنند. پس هدف این صفحه «فهرست ممنوعه» نیست؛ چند عادت کم‌هزینه است که معمولاً ارزش امتحان دارند، و آنچه را که باید به پزشک بسپارید.

برای سوزش سر دل و ریفلاکس

NIDDK و NHS در این چند مورد هم‌نظرند:

• فاصله تا خواب. اگر شب‌ها یا موقع دراز کشیدن می‌سوزید، شام را دست‌کم چند ساعت پیش از خواب تمام کنید. NIDDK سه ساعت و NHS سه تا چهار ساعت می‌گوید.
• وعده‌های کوچک‌تر. NHS وعده‌های کوچک و بیشتر را پیشنهاد می‌کند، به‌جای دو سه وعدهٔ سنگین.
• محرک‌های احتمالی. غذاهای اسیدی مثل مرکبات و گوجه، الکل، شکلات، قهوه و کافئین، غذای پرچرب، نعناع و غذای تند. نه همه را برای همیشه حذف کنید و نه همه را باور کنید. یکی‌یکی کم کنید و ببینید چه می‌شود. برگهٔ ثبت نشانه برای همین به کار می‌آید.
• وزن. NIDDK و NHS هر دو می‌گویند اگر اضافه‌وزن دارید، کم کردن وزن ممکن است نشانه‌ها را کمتر کند.
• سیگار و الکل. NHS ترک سیگار و کم کردن الکل را می‌گوید.
• لباس. NHS پوشیدن لباس تنگ دور کمر را توصیه نمی‌کند.
• بالای تخت. NHS می‌گوید بالای تخت را حدود ده تا بیست سانتی‌متر بالا بیاورید، و به‌جای آن چند بالش اضافه نگذارید، چون فشار روی شکم را بیشتر می‌کنند.

یک نکتهٔ مهم: NHS می‌گوید داروی تجویزشده را بدون مشورت با پزشک قطع نکنید. اگر سوزش بیشتر روزها هست یا با داروهای بی‌نسخه و تغییر عادت بهتر نشده، پزشک باید ببیند. NHS هم همین‌ها را دلیل مراجعه می‌داند، و همین‌طور گیر کردن غذا در گلو، تهوع مکرر و کاهش وزن بی‌دلیل.

برای نفخ، یبوست، اسهال و روده تحریک‌پذیر

NIDDK در توضیح غذا برای روده تحریک‌پذیر چند راه را نام می‌برد که پزشک ممکن است پیشنهاد بدهد:

• فیبر را کم‌کم زیاد کنید. افزایش ناگهانی گاز و نفخ می‌آورد. فیبر محلول (میوه و فرآورده‌های جو دوسر؛ حبوبات برای بعضی‌ها نفخ را بیشتر می‌کند) ممکن است بیشتر از فیبر نامحلول کمک کند.
• گلوتن. گاهی پزشک پیشنهاد می‌کند برای دیدن اثر، چند وقت گندم و جو و چاودار را کم کنید، حتی بدون بیماری سلیاک.
• رژیم کم‌فودمپ. رژیمی است که چند هفته برخی کربوهیدرات‌های دیرهضم را کنار می‌گذارد و بعد آن‌ها را آرام‌آرام برمی‌گرداند تا معلوم شود کدام را تحمل می‌کنید.
• متخصص تغذیه. NIDDK می‌گوید ممکن است پزشک کار با متخصص تغذیه را پیشنهاد کند.
• صبر. تغییر غذا چند هفته طول می‌کشد تا اثرش معلوم شود و برای هر کس یک چیز جواب می‌دهد.

محدودیت‌های سخت، مثل حذف چند گروه غذایی با هم، بدون راهنمایی ممکن است شما را به سوء‌تغذیه و ترس از غذا برساند. این‌ها را با پزشک یا متخصص تغذیه جلو ببرید.

برای زخم معده

NIDDK صریح می‌گوید رژیم غذایی زخم معده را ایجاد نمی‌کند، پیشگیری نمی‌کند و درمان هم نمی‌کند، و رژیم خاصی را توصیه نمی‌کند. علت‌های رایج زخم هلیکوباکتر پیلوری و بعضی مسکن‌هاست، و درمان با دارو است. مقالهٔ نتیجهٔ هلیکوباکتر را ببینید. غذا برای راحتی خودتان است، نه برای درمان زخم.

برای کبد چرب

NIDDK می‌گوید برای کبد چرب غذای سالم‌تر و حجم کمتر وعده‌ها کمک می‌کند، و کاهش تدریجی وزن به کم شدن چربی کبد. ورزش منظم هم، حتی بدون کاهش وزن، مفید است. NIDDK هشدار می‌دهد کاهش وزن سریع و سوء‌تغذیه بیماری کبد را بدتر می‌کند، پس آهسته پیش بروید. گیاهان دارویی و مکمل‌ها را هم بدون پرسیدن از پزشک نخورید، چون بعضی برای کبد آسیب دارند. مقالهٔ کبد چرب را ببینید.

استرس و خواب

NHS برای ریفلاکس راه‌هایی برای آرام شدن را هم پیشنهاد می‌کند و NIDDK هنگام شرح حال روده تحریک‌پذیر از اتفاق‌های پراسترس می‌پرسد. استرس به‌تنهایی علت بیشتر بیماری‌های گوارشی نیست، ولی می‌تواند نشانه‌ها را بدتر کند، و بسیاری حس می‌کنند در روزهای سخت حالشان بدتر است. قدم‌زدن، خواب منظم و گفت‌وگو با کسی که به او اعتماد دارید، بی‌ضرر است و گاهی کمک می‌کند. اگر استرس یا اضطراب از کنترل خارج شده، این هم مشکل پزشکی است و کمک می‌خواهد.

چیزهایی که لازم نیست

• نیازی به «سم‌زدایی» یا چای و مکمل معجزه‌گر نیست. هیچ‌کدام در این منابع توصیه نشده است.
• هر تغییری را یکی‌یکی امتحان کنید، نه همه را با هم، تا بفهمید کدام اثر دارد.
• اگر نشانه‌تان با این تغییرها بهتر نشد یا بدتر شد، پزشک را ببینید. غذا جای بررسی را نمی‌گیرد.

نشانه‌هایی که غذا حلشان نمی‌کند

اگر مدفوع قیری یا خونی، استفراغ خونی، گیر کردن غذا، کاهش وزن بی‌دلیل یا درد شدید دارید، غذا مشکل شما نیست. فهرست نشانه‌های فوری را بخوانید.

اول این را بخوانید

این صفحه برای وقتی است که نگران نشانه‌ای هستید و نمی‌دانید باید صبر کنید یا نه. بیشتر مشکل‌های گوارشی آرام‌اند، ولی چند نشانه هست که نباید برایشان نوبت عادی گرفت. اگر یکی از نشانه‌های زیر را دارید یا حتی در شک هستید، با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید یا خودتان را به نزدیک‌ترین اورژانس برسانید. نگران مزاحمت نباشید؛ کادر اورژانس برای همین است. این فهرست جای معاینه نیست و نمی‌تواند همه حالت‌ها را بگیرد. اگر چیزی بیرون از این فهرست شما را نگران می‌کند، همان نگرانی کافی است که بپرسید.

اگر به اورژانس می‌روید: خودتان رانندگی نکنید. NHS هم می‌گوید کسی را بخواهید که شما را ببرد یا آمبولانس بگیرید. داروهایتان را با خود ببرید.

درد سینه که می‌تواند قلبی باشد

سوزش یا فشار سینه را خودتان گوارشی فرض نکنید. NIDDK در توضیح سوءهاضمه، درد سینه و دردی را که به فک، گردن یا بازو می‌رود، جزو نشانه‌هایی می‌آورد که باید فوراً به پزشک نشان داده شوند. NHS می‌گوید حملهٔ قلبی می‌تواند شبیه سوءهاضمه باشد، با سوزش سینه و حس پری و نفخ. اگر سینه فشرده یا سنگین می‌شود، درد به بازو، گردن یا فک می‌رود، تنگی نفس، تعریق، تهوع یا رنگ‌پریدگی دارید، همین حالا ۱۱۵. در مقالهٔ سوزش سر دل یا قلب بیشتر بخوانید.

استفراغ خونی

استفراغ با خون قرمز روشن، یا استفراغی که شبیه تفالهٔ قهوه است. NHS در توضیح زخم معده و دل‌درد، هر دو را در فهرست «اورژانس» می‌آورد. NIDDK در توضیح سوءهاضمه هم استفراغ مکرر یا خون در استفراغ را از نشانه‌هایی می‌داند که باید فوراً پزشک ببیند.

مدفوع سیاه و قیری، یا خون‌ریزی از مقعد

مدفوع سیاه، چسبناک و بدبو، یا خون زیاد از مقعد. NHS مدفوع سیاه و چسبناک و خون‌ریزی شدید را در فهرست اورژانس می‌آورد، و برای خون‌ریزی بی‌وقفه یا لخته‌های بزرگ تماس با اورژانس را می‌گوید. مقدار کمی خون روشن روی دستمال، اگر یک‌بار بوده و دردی ندارد، دلیل دیگری هم می‌تواند داشته باشد، ولی باید به پزشک بگویید. NHS می‌گوید مدفوع سیاه یا قرمز تیره و اسهال خونی نوبت فوری می‌خواهد.

اگر همراه خون‌ریزی غش کرده‌اید، سرگیجهٔ شدید، تپش قلب یا رنگ‌پریدگی دارید، یا داروی رقیق‌کنندهٔ خون می‌خورید یا بیماری کبدی دارید، معطل نکنید و با ۱۱۵ تماس بگیرید.

درد شدید و ناگهانی شکم

NHS درد شکمی را که ناگهان شروع می‌شود و شدید است، در فهرست اورژانس می‌آورد. همین‌طور وقتی نمی‌توانید اصلاً مدفوع یا باد دفع کنید، یا لمس شکم دردناک است. درد شدید و دایمی بالای شکم یا زیر دندهٔ راست، به‌ویژه همراه استفراغ، می‌تواند کیسهٔ صفرا یا مشکل دیگری باشد. NHS هم دردی را که به پشت می‌رود و استفراغ دارد، اورژانسی می‌داند. استفراغ سبز، ناتوانی کامل در دفع ادرار یا سختی نفس کشیدن همراه درد شکم هم اورژانس است (NHS). درد شکم در بارداری نوبت فوری می‌خواهد.

زردی همراه تب

زرد شدن پوست یا سفیدی چشم، با ادرار تیره و مدفوع کم‌رنگ. NHS برای زردی همان روز دیده شدن را می‌گوید، چون می‌تواند نشانهٔ مشکل جدی کبد باشد. اگر زردی با تب بسیار بالا یا احساس لرز، یا با درد شدید بالای شکم همراه است، NHS (در توضیح سنگ صفرا) اورژانس را می‌گوید. اگر گیج شده‌اید یا خون استفراغ می‌کنید هم بلافاصله ۱۱۵.

ناتوانی در قورت دادن

نمی‌توانید آب دهان یا مایعات را فرو دهید، غذا گیر می‌کند و پایین نمی‌رود، هنگام خوردن سرفه یا خفگی دارید، یا تنگی نفس بعد از خوردن پیدا می‌کنید. NHS هر مشکلی در بلع را دلیل مراجعهٔ همان روز می‌داند. NIDDK هم دشواری یا درد هنگام قورت دادن را از نشانه‌هایی می‌شمارد که باید زود دیده شوند. اگر نفستان بند می‌آید یا گیر کرده‌اید، ۱۱۵.

کم‌آبی شدید

اگر اسهال یا استفراغ ادامه دارد و نمی‌توانید مایع نگه دارید. NHS نشانه‌های اولیه را تشنگی، خشکی دهان، سرگیجه، ادرار تیره یا کم، و ضعف می‌داند. نشانه‌های بدتر که نیاز به اورژانس دارد: پوست یا لب یا زبان رنگ‌پریده، آبی، خاکستری یا لکه‌دار، پوست سرد، تنفس تند، گیجی، و خواب‌آلودگی شدید. سالمندان، کودکان و بیماران دیابتی بیشتر در خطرند.

چند حالت خاص

• بیماری کبد: گیجی، خواب‌آلودگی غیرعادی یا شکمی که تند باد کرده است.
• کرون، کولیت یا مصرف داروی تضعیف‌کنندهٔ ایمنی: اسهال خونی همراه تب، تپش قلب یا درد شدید.
• بلعیدن سم، مادهٔ سوزاننده، باتری یا جسم تیز. NHS برای بلعیدن مادهٔ سمی هم اورژانس را می‌گوید.

نشانه‌هایی که باید در همین روزها بررسی شوند

این‌ها اورژانس لحظه‌ای نیستند و ۱۱۵ لازم ندارند، ولی نباید هفته‌ها و ماه‌ها بمانند. در اولین نوبت ممکن پزشک را ببینید:

• کاهش وزن بی‌دلیل، کم‌خونی یا خستگی عجیب
• تغییر دایمی در عادت دستشویی، مدفوع باریک‌تر از همیشه
• سوزش یا درد معده که با درمان بهتر نمی‌شود، یا حالت سیری زودرس
• دشواری در قورت دادن که کم‌کم بدتر می‌شود

NHS (دربارهٔ سرطان روده) می‌گوید بیشتر کسانی که این نشانه‌ها را دارند سرطان ندارند، ولی باید بررسی شوند.

اگر مطمئن نیستید

بپرسید. اگر نمی‌دانید نشانه‌تان جدی است یا نه و نمی‌توانید به پزشک برسید، با ۱۱۵ تماس بگیرید و بگویید چه می‌بینید. تصمیم آنجا با کادر درمان است. این فهرست برای کمک به شناخت نشانه‌هاست، نه جایگزین قضاوت پزشک.