ریفلاکس، سوزش سر دل و مشکل بلع

چرا این سه نشانه کنار هم آمده‌اند؟

بیشتر کسانی که این سه نشانه را دارند، در اصل یک پرسش دارند: «این از معده است یا از جای دیگر؟» و «نکند چیز بدی باشد؟». در بیشتر موارد پاسخ ساده‌تر از ترس‌هاست. با این حال چند نشانه هست که نباید دست‌کم گرفته شود، و بخش بزرگی از این صفحه برای شناختن همین‌هاست.

ریفلاکس چیست؟

NHS ریفلاکس اسید را برگشتن اسید معده به سمت گلو می‌داند و سوزش سر دل را نشانهٔ اصلی آن، یعنی احساس سوزش در وسط سینه. اگر این حالت تکرار شود، اسمش بیماری ریفلاکس است. NIDDK هم همین فرق را می‌گذارد: برگشت گاه‌به‌گاه محتوای معده به مری شایع است و اغلب نشانه‌ای ندارد، ولی بیماری ریفلاکس وضعیتی ماندگارتر است که نشانه‌های مزاحم تکرارشونده می‌سازد یا در درازمدت عارضه به بار می‌آورد.

به زبان ساده: بین معده و مری یک بند (حلقهٔ ماهیچه‌ای) هست که باید پس از رد شدن لقمه ببندد. NIDDK می‌گوید ریفلاکس زمانی پیش می‌آید که این بند سست شود یا جایی که نباید، شل شود.

نشانه‌ها

• سوزش سر دل: سوزش وسط سینه که گاهی به گلو هم می‌رسد.
• برگشت غذا یا مایع: طعم ترش یا غذا در دهان.
• نشانه‌های کمتر شناخته‌شده: NHS سرفهٔ تکراری، سکسکه، صدای گرفته، بوی بد دهان، نفخ و حالت تهوع را هم نام می‌برد. NIDDK هم سرفهٔ مزمن و گرفتگی صدا را آورده است.
• زمان بدتر شدن: NHS می‌نویسد نشانه‌ها اغلب پس از غذا، موقع دراز کشیدن یا خم شدن بدتر می‌شوند.

چه چیزهایی آن را بدتر می‌کند؟

گاهی علت روشنی پیدا نمی‌شود. با این حال NHS و NIDDK چند عامل را نام می‌برند: اضافه‌وزن، سیگار (و دود دست‌دوم)، بارداری، و استرس و اضطراب. چند غذا و نوشیدنی را هم بسیاری از افراد محرک می‌دانند، مثل قهوه، گوجه‌فرنگی و مرکبات، شکلات، غذای چرب و تند، نعناع و الکل. NIDDK تأکید می‌کند این فهرست یافتهٔ بخشی از بیماران است و محرک‌ها از فردی به فرد دیگر فرق دارد. پس نیازی نیست همهٔ این‌ها را یک‌جا کنار بگذارید؛ آنچه برای خودتان مشکل می‌سازد را پیدا کنید. یادداشت نشانه‌ها به همین کار می‌آید و در راهنمای دفترچهٔ نشانه‌ها آمده است.

بعضی داروها هم می‌توانند ریفلاکس را شروع کنند یا بدتر کنند. NIDDK مسکن‌های ضدالتهاب غیراستروییدی، برخی داروهای فشار خون، برخی داروهای آسم، آرام‌بخش‌ها و برخی ضدافسردگی‌ها را نام می‌برد. اگر یکی از داروهایتان را مشکوک می‌دانید، به پزشک بگویید. خودتان کنارش نگذارید، چون ممکن است برای بیماری مهم‌تری تجویز شده باشد.

فتق هیاتال هم یکی از زمینه‌هاست؛ یعنی بخشی از معده از سوراخ دیافراگم به قفسهٔ سینه بالا می‌رود. NIDDK می‌گوید این می‌تواند خطر ریفلاکس را بیشتر یا نشانه‌ها را بدتر کند.

چه تغییرهایی کمک می‌کند؟

• وعده‌های کوچک‌تر و بیشتر. NHS همین را پیشنهاد می‌کند.
• فاصله بین شام و خواب. طبق NHS فاصله ۳ تا ۴ ساعت است و طبق NIDDK دست‌کم حدود ۳ ساعت. هر دو بر این‌اند که از خوردن نزدیک به خواب پرهیز شود.
• بالا آوردن سر تخت به اندازهٔ حدود ۱۰ تا ۲۰ سانتی‌متر (NHS)، نه بالش اضافه.
• کاهش وزن، در صورت اضافه‌وزن. NIDDK و NHS هر دو این را می‌آورند. این را با کمک تغذیه‌شناس یا پزشک انجام دهید و عجله نکنید.
• ترک سیگار و پرهیز از لباس تنگ دور کمر (NHS).
• کم کردن الکل اگر مصرف می‌کنید.
• آرام‌سازی ذهن. NHS استرس را جزو عامل‌های شناخته‌شده و راه‌های آرام شدن را جزو توصیه‌ها می‌گذارد.

پس از چند هفته اگر نشانه‌ها کم نشد، یا اگر تقریباً هر روز سوزش دارید، وقت پزشک بگیرید. NHS هم همین دو را دلیل مراجعه می‌داند.

مشکل بلع جداست

NHS مشکل بلع را مشکل مستقلی می‌داند که معمولاً علتش بیماری یا داروی دیگری است. نشانه‌ها می‌تواند سرفه یا خفگی هنگام خوردن، حس گیر کردن غذا در گلو یا سینه، برگشت غذا یا مایع (گاهی از راه بینی)، صدای خیس و خرخردار پس از خوردن، آب‌ریزش دهان و سختی جویدن باشد. اگر مدتی ادامه یابد، لاغری، کم‌آبی و عفونت‌های مکرر سینه هم دیده می‌شود.

NHS چند علت ممکن را شمرده است: ریفلاکس، التهاب حساسیتی مری، بیماری‌های عصبی و مغزی، برخی داروها، و موارد نادرتر مثل آشالازی یا سرطان دهان و مری. هدف از این فهرست ترساندن نیست؛ برای این است که بدانید چرا پزشک نمی‌گذارد مشکل بلع بی‌پیگیری بماند. بررسی بر پایهٔ شرح حال و معاینه است و در صورت نیاز ارجاع به متخصص یا آزمایش‌هایی مثل آندوسکوپی. درمان به علت بستگی دارد: از دارو برای ریفلاکس تا بلع‌درمانی با گفتاردرمانگر، تغییر بافت غذا یا، در موارد خاص، روش‌هایی برای باز کردن مری.

اگر پزشک به شما گفته مشکل بلع دارید و پشتیبانی تغذیه یا بلع‌درمانی لازم است، بخش پشتیبانی بیمار خدمات مرتبط را معرفی می‌کند.

کدام نشانه‌ها «فقط ریفلاکس» نیست؟

NIDDK و NHS هر دو این‌ها را دلیل مراجعه می‌دانند:

• غذا در گلو گیر می‌کند، یا بلع دردناک یا سخت است.
• استفراغ مکرر یا بی‌اشتهایی پایدار.
• کاهش وزن بی‌دلیل.
• درد سینه.
• استفراغ خونی یا شبیه تفالهٔ قهوه، یا مدفوع خونی یا سیاه و قیری. NIDDK این‌ها را نشانهٔ احتمالی خون‌ریزی گوارش می‌شمارد.
• نشانه‌ها با تغییر سبک زندگی و داروهای بی‌نسخه بهتر نمی‌شود.

NIDDK هشدار می‌دهد ریفلاکس درمان‌نشده می‌تواند به التهاب مری و زخم، تنگی مری و، در شمار کمی از بیماران، به بارت (تغییر بافت پوشش مری) برسد که در تعداد کمی از مبتلایان به نوعی سرطان مری می‌انجامد. اصل پیام این است: ریفلاکس طولانی و کنترل‌نشده را نادیده نگیرید.

مراجعه برای بررسی چه شکلی دارد؟

پزشک شرح حال می‌گیرد (نشانه، زمان بدتر شدن، غذا، داروها و سابقهٔ خانوادگی)، معاینه می‌کند و بر همان اساس تصمیم می‌گیرد آزمایش یا تصویربرداری لازم است یا نه. همه به آندوسکوپی نیاز ندارند. NHS آندوسکوپی و آزمایش باکتری معده را از جمله بررسی‌هایی می‌داند که معمولاً با ارجاع تخصصی انجام می‌شود. اینکه چه کسی و چه زمانی به آن نیاز دارد، تصمیم پزشک است. اگر قرار است برای آندوسکوپی آماده شوید، راهنمای آمادگی را بخوانید، ولی دستور مرکز انجام‌دهنده همیشه مقدم است.

کی فوری اقدام کنید؟

۱۱۵ همین حالا: درد یا فشار ناگهانی سینه، به‌ویژه اگر به بازو، گردن، فک یا پشت می‌رود یا با تعریق، تنگی نفس، تهوع یا سرگیجه همراه است. این درد را ریفلاکس فرض نکنید. استفراغ خونی یا شبیه تفالهٔ قهوه. ناتوانی کامل در قورت دادن بزاق یا مایعات.

همان روز به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید: مدفوع سیاه و قیری، استفراغ مداوم، غذایی که گیر کرده و پایین نمی‌رود، یا تنگی نفس پس از خوردن (NHS این را در فهرست مشکل بلع جزو نشانه‌های نیازمند توجه فوری می‌آورد).

به‌زودی نوبت بگیرید: سوزش تقریباً روزانه، بلع سخت یا دردناک، کم شدن وزن بدون رژیم، یا نشانه‌هایی که با تغییر عادت‌ها بهتر نشده است.

فهرست کامل را در نشانه‌های فوری ببینید.

این صفحه برای آشنایی است و جای معاینه را نمی‌گیرد.